Hoại tử chỏm xương đùi là bệnh lý xảy ra do thiếu máu nuôi chỏm xương đùi, dẫn đến hoại tử và hư chỏm. Bệnh lý này có thể xảy ra ở bất kỳ lứa tuổi nào, tuy nhiên thường xảy ra từ 30 – 60 tuổi. Hoại tử chỏm xương đùi nếu không được điều trị một cách hợp lý sẽ dẫn đến phá huỷ xương và mô mềm quanh khớp háng, cuối dùng dẫn tới hư toàn bộ khớp háng.
Hoại tử chỏm xương đùi xảy ra do thiếu máu nuôi chỏm xương đùi, dẫn đến mất khoáng chất và chất dinh dưỡng cần thiết để giữ chỏm xương đùi khoẻ mạnh.
Nguyên nhân thường gặp của hoại tử chỏm xương đùi bao gồm:
- Chấn thương: tổn thương mạch maú do trật khớp háng hay gãy xương vùng háng.
- Dùng corticoid liều cao hoặc dùng kéo dài
- Điều trị ung thư: hoá trị hoặc xạ trị
- Các rối loạn bất thường về máu
Triêụ chứng
Giai đoạn sớm của hoại tử chỏm xương đùi, thường không có triệu chứng. Khi bệnh tiến triển, bệnh nhân có thể có các triệu chứng sau:
- Đau khớp háng ngày càng tăng
- Đau khi đi hay vận động mạnh
- Đau xảy ra ngay cả khi nghỉ ngơi
- Hạn chế vận động khớp
Chẩn đoán
Các bác sĩ sẽ thực hiện khám lâm sàng một cách đầy đủ và cẩn thận, sau đó sẽ đưa ra các cận lâm sàng cần thiết để giúp chẩn đoán chính xác:
Xét nghiệm hình ảnh học:
- X quang, cộng hưởng từ MRI, CT scan.
- Bone scan.
- Sinh thiết + gửi giải phẫu bệnh.
Bác sĩ có thể đưa ra hai phương pháp điều trị cho hoại tử chỏm xương đùi: điều trị bảo tồn hoặc điều trị phẫu thuật.
Điều trị bảo tồn bao gồm:
- Thuốc:Kháng viêm (NSAIDs) có thể hỗ trợ giảm đau.
- Giảm chịu lực cho chân bị hoại tử chỏm:Các bác sĩ có thể khuyên BN nghỉ ngơi và sử dụng nạng để giảm mức độ chịu lực cho chân bị tổn thương. Điều này không những giúp chỏm xương đùi có thời gian “nghỉ ngơi” để kích thích phục hồi xương mà còn giúp làm chậm thời gian phẫu thuật trên một số bệnh nhân.
- Các bài tập tăng cường tầm vận động khớp: Các bài tập theo trình tự hợp lý và tăng dần sẽ giúp cải thiện tầm vận động khớp.
- Kích thích điện:Điện có thể kích thích xương tăng trưởng.
Các phương thức điều trị bảo tồn có thể làm chậm diễn tiến của bệnh, nhưng hầu hết bệnh nhân đều cần phẫu thuật
Các lựa chọn phẫu thuật bao gồm:
- Ghép xương:Phẫu thuật này sẽ thay thế mô xương bệnh bằng mô xương khoẻ mạnh để giúp tăng cường máu nuôi cho vùng bị tổn thương. Xương thay thế có nguồn gốc tự thân (tự lấy trên cơ thể người bệnh) hoặc có nguồn gốc đồng loại (trên người khác hiến tặng cho ngân hàng xương, sau đó được xử lý và bảo quản).
- Ghép xương có cuống mạch:Xương đi kèm với cuống mạch máu được lấy và chuyển ghép tới vùng xương bị tổn thương, để cung cấp thêm máu nuôi.
- Core decompression:trong phẫu thuật này, phần xương bên trong của chỏm xương đùi được lấy bỏ, do đó làm giảm áp lực bên trong chỏm, tăng cường máu nuôi và giúp tăng sinh nhiều mạch máu mới. Phẫu thuật này giúp gảm đau và làm chậm qua trình diễn tiến của bệnh, và rất tốt cho giai đoạn sớm của hoại tử chỏm.
- Cắt xương sửa trục:phẫu thuật này cắt và tạo hình lại xương để làm giảm áp lực (stress) lên vùng xương bị tổn thương. Vùng bị tổn thương được xoay và lật ngược lại để cho một vùng lành khác của chỏm xương đùi trở thành vùng chịu lực mới.
- Thay khớp háng bán phần hoặc toàn phần: phẫu thuật này được thực hiện khi khớp háng bị hư hại hoàn toàn hoặc khi các phương pháp khác đều không hiệu quả. Khớp háng được thay thế bằng khớp háng nhân tạo.
BS Trương Viết Thông
Bs Nguyễn Quốc Trị
