Nội soi tái tạo dây chằng chéo trước
Dây chằng chéo trước (DCCT) là một cấu trúc chính giúp giữ vững khớp gối. Dãn hoặc đứt DCCT là một tổn thương rất thường gặp của khớp gối, đặc biệt trên các bệnh nhân trẻ chơi các môn thể thao va chạm mạnh như bóng rổ, bóng đá, tennis… DCCT đứt không có khả năng lành, sẽ dẫn đến mất vững khớp gối. Phẫu thuật tái tạo dây chằng chéo trước là một phẫu thuật giúp phục hồi độ vững của khớp gối bằng cách thay thế dây chằng cũ bị đứt bằng một manht ghép dây chằng khác. Mảnh ghép dây chằng này có thể được lấy từ các gân xung quanh khớp gối, như gân bánh chè, gân chân ngỗng… Phẫu thuật tái tạo DCCT thường được thực hiện dưới nội soi với những đường mổ rất nhỏ.
Triệu chứng của đứt DCCT?
Khi bạn bị đứt DCCT sau một chấn thương gối như TNGT hay va chạm khi chơi thể thao, vấp chân té… bạn thường có cảm giác gối mất vững, lỏng lẻo, đi lại khó khăn, gối bị thương khó trụ vững…Bạn cũng có thể nghe thấy một âm thanh “bựt” ngay trong khớp gối khi DCCT bị đứt, theo sau đó là gối rất sưng và đau, hạn chế gập duỗi gối, có thể gây khó khăn cho việc đi lại trong nhiều ngày. Các triệu chứng này thường mất đi sau một thời gian ngắn. Tuy nhiên, triệu chứng “mất vững” hay “gối lỏng lẻo” sẽ tồn tại mãi mãi, đặc biệt khi bạn chạy, đi bộ nhanh hay khi lên xuống cầu thang, hoặc khi tham gia lại các hoạt động thể dục thể thao.
Các triệu chứng khác như hạn chế co duỗi gối, cứng gối, đau khi đi, cảm giác kẹt trong khớp gối… có thể gợi ý một tổn thương sụn chêm hoặc mặt sụn khớp gối đi kèm với một tổn thương đứt DCCT.
Chẩn đoán đứt DCCT?
Luôn luôn nghĩ tới tổn thương DCCT nếu bạn có một chấn thương gối trước đó. Các Bác sĩ sẽ hỏi bệnh sử kĩ càng, thăm khám lâm sàng một cách đầy đủ để chẩn đoán đứt DCCT. Các xét nghiệm cận lâm sàng như X quang, MRI được đưa ra để hỗ trợ chẩn đoán một cách chính xác. X quang giúp loại trừ các tổn thương xương; trong khi đó, MRI giúp củng cố chẩn đoán và tầm soát các tổn thương sụn và dây chằng khác đi kèm.
Nguyên nhân đứt DCCT?
Có rất nhiều nguyên nhân gây dứt DCCT
- Thay đổi hướng khi di chuyển ở tốc độ nhanh
- Đang chạy nhưng dừng đột ngột
- Té ngã khi đang chạy
- Tiếp đất không đúng tư thế khi nhảy cao
- Va chạm trực tiếp như các va chạm trong đá banh, TNGT…
Một vài nghiên cứu cho thấy nữ giới có tỉ lệ đứt DCCT cao hơn nam giới. Do nhiều yếu tố, nhưng trong đó tình trạng thể chất, sức mạnh cơ bắp… đóng vai trò quan trọng. Một vài nguyên nhân khác như khác biệt về trục cơ học của khung chậu và chi dưới, hay dây chằng bị lỏng lẻo, hay do tác động của nội tiết tố oestrogen trên cấu tạo đây chằng.
Điều trị đứt DCCT?
Dây chằng chéo trước đứt sẽ không lành nếu không phẫu thuật. Tuy nhiên, không phải bệnh nhân nào cũng cần phải trải qua phẫu thuật. Những bệnh nhân nhu cầu vận động thấp có thể quay trở lại sinh hoạt cuộc sống hằng ngày mà không cần phẫu thuật. Phẫu thuật được khuyến cáo cho những bệnh nhân có nhu cầu vận động cao, khi mà triệu chứng mất vững gối có thể gây nên nhiều hư hại đến các cấu trúc khác của khớp gối sau này và dẫn đến thoái hoá khớp gối sớm nếu không được phẫu thuật tái tạo DCCT.
Bệnh nhân muốn quay trở lại chơi các môn thể thao như đá banh, tennis, bóng bàn… hoặc làm các công việc đòi hỏi sức mạnh và di chuyển nhiều như cảnh sát, công nhân, lái xe… sẽ cần thiết phải phẫu thuật tái tạo DCCT để phục hồi chức năng và độ vững khớp gối.
Điều trị không phẫu thuật bao gồm tập vật lý trị liệu và phục hồi chức năng để củng cố sức mạnh cơ tứ đầu và cơ chân ngỗng, cũng như củng cố độ vững khớp gối và tầm vận động khớp. BN có thể mang thêm một nẹp tăng cường để giúp kiểm soát sự mất vững và bảo vệ gối.
Do DCCT đứt không thể khâu phục hồi, nên trong phẫu thuật tái tạo lại dây chằng chéo trước, Bác sĩ phẫu thuật sẽ khoan đường hầm xương chày và đường hầm xương đùi, sau đó sử dụng mảnh ghép sinh học để phục hồi lại DCCT đã bị đứt. Mảnh ghép dùng tái tạo DCCT có thể lấy tự thân BN từ các mô mềm xung quanh gối (như gân chân nghỗng, gân bánh chè…) hoặc sử dụng mảnh ghép đồng loại (lấy từ cơ thể người khác, và được lưu trữ trong ngân hàng mô). Lựa chọn mảnh ghép dựa trên từng BN cụ thể.
Phẫu thuật tái tạo DCCT thường được thực hiện dưới nội soi, đây là phẫu thuật ít xâm lấn và an toàn, Bn chỉ cần nằm viện 1-2 ngày.
Vật lý trị liệu và Phục hồi chức năng
Một chương trình tập VLTL và PHCN hợp lý được bắt đầu ngay sau khi chẩn đoán đứt DCCT và ngay sau mổ tái tạo DCCT sẽ giúp bạn phục hồi chức năng của khớp gối một cách tốt nhất. VLTL và PHCN là một phần không thể thiếu trong quá trình điều trị đứt DCCT và được khuyến cáo BN tập sớm nhất khi có thể. Tập VLTL trước khi phẫu thuật giúp cho BN được chuẩn bị tốt nhất cho cuộc mổ. Tập sớm sẽ giúp tăng tầm vận động của khớp gối, giảm sưng đau, hạn chế teo cơ và giúp bệnh nhân có thể đi lại một cách bình thường.
Vật lý trị liệu và phục hồi chức năng bao gồm các bài tập tăng cường sức mạnh cơ bắp, tăng cường tầm vận động của khớp… như bơi lội, đạp xe đạp (sau 2 tháng), chạy bộ (sau 3 tháng) … Mảnh ghép sẽ lành hoàn toàn sau 6 tháng, lúc đó BN có thể quay trở lại chơi các môn thể thao bình thường, tuy nhiên một số vận động viên chuyên nghiệp có thể cần đến 10 -12 tháng để quay trở lại hoàn toàn, điều này phụ thuộc vào môn thể thao, mức độ tổn thương của khớp gối và thời gian tập VLTL và PHCN.
Quá trình tập VLTL và PHCN cũng như khả năng thành công của phẫu thuật tái tạo DCCT khớp gối có thể bị ảnh hưởng bởi các tổn thương đi kèm như rách sụn chêm, tổn thương mặt sụn khớp gối và tổn thương đứt các dây chằng khác như dây chằng chéo sau và dây chằng bên.
