Điện trị liệu

Khái niệm

Điện trị liệu (Electrotherapy) là nhóm các phương pháp vật lý trị liệu – phục hồi chức năng sử dụng dòng điện có kiểm soát (tần số, cường độ, dạng xung khác nhau) tác động lên thần kinh, cơ và mô mềm, nhằm giảm đau, giảm viêm, kích thích cơ, cải thiện tuần hoàn và hỗ trợ phục hồi chức năng.

Điện trị liệu không phải điều trị nguyên nhân đơn độc, mà đóng vai trò hỗ trợ, tạo điều kiện thuận lợi cho tập vận động trị liệu và phục hồi chức năng chủ động.

Cơ chế tác dụng chung

Điện trị liệu tác động thông qua:

• Điều biến dẫn truyền đau (Gate Control Theory)
• Kích thích giải phóng endorphin
• Tăng hoạt hóa thần kinh – cơ
• Tăng tuần hoàn tại chỗ
• Giảm phù nề và co thắt cơ

Hiệu quả phụ thuộc vào loại dòng điện, thông số điều trị, vị trí đặt điện cực và tình trạng bệnh lý.

Các hình thức điện trị liệu thường dùng trong cơ xương khớp

TENS (Transcutaneous Electrical Nerve Stimulation)

• Mục tiêu chính: giảm đau
• Tác dụng lên sợi thần kinh cảm giác
• Ít gây co cơ

Chỉ định:

• Đau cơ xương khớp cấp và mạn
• Đau lưng, cổ vai gáy
• Đau sau phẫu thuật
• Đau thần kinh ngoại biên

Dòng giao thoa – IFC (Interferential Current)

• Dòng điện trung tần → xuyên sâu tốt
• Giảm đau + tăng tuần hoàn

Chỉ định:

• Đau khớp sâu (gối, háng, cột sống)
• Phù nề sau chấn thương
• Đau mạn tính

Kích thích điện cơ – NMES / EMS

• Gây co cơ chủ động
• Phục hồi sức mạnh và kiểm soát cơ

Chỉ định:

• Teo cơ sau bất động
• Sau phẫu thuật (ACL, thay khớp…)
• Yếu cơ do tổn thương thần kinh ngoại biên
• Huấn luyện cơ chọn lọc

Dòng điện một chiều – Galvanic / DC

• Tác dụng sinh học tại cực (+/–)
• Ít dùng đơn độc, thường trong iontophoresis

Chỉ định:

• Viêm gân, viêm bao hoạt dịch (qua dẫn thuốc)
• Phù nề khu trú

Dòng xung thấp tần khác

• Faradic, Russian current…
• Tăng trương lực cơ, phục hồi chức năng

Chỉ định chung của điện trị liệu trong cơ xương khớp

Điện trị liệu được chỉ định trong:

Đau

• Đau cấp và mạn tính
• Đau sau chấn thương, sau phẫu thuật
• Đau thần kinh cơ

Rối loạn chức năng cơ

• Yếu cơ, teo cơ
• Mất kiểm soát cơ
• Co thắt cơ

Phục hồi sau phẫu thuật

• ACL, khớp vai, thay khớp
• Gãy xương sau bất động

Phù nề – tuần hoàn

• Phù sau chấn thương
• Phù sau mổ

Chống chỉ định

Điện trị liệu cần tuân thủ nghiêm ngặt chống chỉ định:

Chống chỉ định tuyệt đối

• Máy tạo nhịp tim (pacemaker) hoặc thiết bị điện tử cấy ghép
• Vùng tim, xoang cảnh
• Vùng não
• Khối u ác tính tại vùng điều trị
• Nhiễm trùng cấp tính
• Thai kỳ: không đặt điện cực vùng bụng – thắt lưng – chậu
• Động kinh (đặt vùng đầu – cổ)

Chống chỉ định tương đối / thận trọng

• Vùng mất cảm giác
• Vùng da tổn thương, viêm da
• Xuất huyết hoặc nguy cơ xuất huyết
• Huyết khối tĩnh mạch sâu (DVT)
• Trẻ em (điều chỉnh thông số phù hợp)
• Kim loại trong cơ thể (đa số an toàn, nhưng cần thận trọng)

Vai trò trong phục hồi chức năng

Điện trị liệu không thay thế vận động trị liệu, mà:

• Giảm đau → giúp bệnh nhân tập tốt hơn
• Kích hoạt cơ → cải thiện kiểm soát vận động
• Rút ngắn thời gian phục hồi
• Hỗ trợ quay lại sinh hoạt – thể thao an toàn