Bệnh đau dây thần kinh tọa là một bệnh lý rất thường gặp ở nam giới hơn nữ giới và thường ở lứa tuổi trung niên. Ðau dây thần kinh tọa do tổn thương rễ thần kinh chiếm 90-95% còn lại là do tổn thương dây và đám rối thần kinh
Nguyên nhân và các yếu tố nguy cơ?
Đau dây thần kinh toạ có thể do viêm dây thần kinh tọa do nhiều bệnh lý toàn thân khác nhau như giang mai giai đoạn III, lậu, cúm, thấp tim, thương hàn, sốt rét. Nhóm này thường ít gặp.
Thoát vị đĩa đệm là nguyên nhân thường gặp nhất của đau dây thần kinh tọa do tổn thương rễ thần kinh. Ở người trẻ đang độ tuổi lao động, thoát vị đĩa đệm thường gặp cấp tính sau các động tác gắng sức mạnh không đúng tư thế của cột sống (cúi xuống nâng vật nặng sai tư thế, cử động đột ngột của thân…) gây đau thắt lưng hông cấp tính. Ở người lớn tuổi, thoái hoá đĩa đệm là nguyên nhân hay gặp gây đau thắt lưng hông mạn tính và tái phát. Ở người béo phì nguy cơ bị nhiều hơn. Có khi tổn thương đĩa đệm do vi chấn thương kéo dài trong cuộc sống hàng ngày như lái xe đường dài, tư thế xấu (như lệch người sang một bên hay cúi ra trước) trong thời gian dài. Lúc này chỉ một gắng sức nhẹ cũng có thể gây thoát vị đĩa đệm.
Ngoài ra đau thần kinh toạ có thể do các nguyên nhân: thoái hóa cột sống thắt lưng cùng, trượt cột sống, viêm đốt sống, viêm cột sống dính khớp, chấn thương, các khối u nguyên phát và u di căn, nhiễm trùng cột sống (viêm cột sống do vi khuẩn, do tụ cầu, viêm cột sống do lao: thường thứ phát sau lao phổi), áp xe ngoài màng cứng, hẹp ống sống thắt lưng, phì đại diện khớp thường ở một bên và gây chèn ép các rễ thần kinh tương ứng, viêm màng nhện dày dính vùng thắt lưng – cùng: viêm, xơ hoá gây dày dính màng nhện và chèn ép các rễ thần kinh, nguyên nhân không rõ và thường thấy sau các phẫu thuật vùng thắt lưng cùng, sau các nhiễm trùng mạn tính, chấn thương, chảy máu dưới nhện, gây tê tuỷ sống…
Triệu chứng gợi ý bạn bị đau dây thần kinh toạ?
Khởi đầu đau dây thần kinh tọa rất khác nhau tùy nguyên nhân. Ðau xảy ra sau gắng sức thường gặp trong thoát vị đĩa đệm. Ðôi khi lúc đầu đau lưng trước sau đó mới đau theo đường đi của dây thần kinh tọa. Tuy nhiều nguyên nhân khác nhau nhưng nhìn chung có những đặc điểm như: đau tự nhiên xuất phát từ thắt lưng và lan xuống dưới chân là hay gặp nhất, có khi chỉ xuống tới mông, tới đùi hay lan tận xuống tận bàn chân. Ðau thường liên tục đôi khi có cơn bộc phát, nhưng cũng có thể giảm hay biến mất khi nằm…Cường độ đau rất thay đổi từ âm ỉ cho tới đau dữ dội không chịu được. Có khi đau tăng lên khi ho, hắt hơi thậm chí khi rặn đại tiểu tiện. Ðôi khi có dị cảm thay vì đau.
Các bác sĩ sẽ hỏi bệnh sử kĩ càng và thăm khám lâm sàng một cách cẩn thận. Các nghiệm pháp lâm sàng hay làm bao gồm:
- Ấn tìm điểm điểm đau
- Dấu Lasègue: ở tư thế nằm ngửa, nâng thẳng chân bệnh nhân từng bên một nếu chưa tới 70° (mà bệnh nhân kêu đau ở mặt sau đùi hay cẳng chân là dương tính)
- Phản xạ gân gót: Giảm hay mất
- Dấu vận động: đi bằng ngón chân hay đi bằng gót chân có khó khăn?
- Rối loạn dinh dưỡng: teo cơ
- Rối loạn thần kinh thực vật: Có thể gặp những bất thường về phản xạ vận mạch, nhiệt độ da, phản xạ bài tiết mồ hôi, phản xạ dựng lông ở chân đau.
Sau đó các xét nghiệm cận lâm sàng có thể được đưa ra để hỗ trợ chẩn đoán xác định và chẩn đoán phân biệt với các bệnh lý khác:
- Chụp phim chuẩn cột sống thắt lưng thẳng nghiêng + chếch ¾ hai bên phải trái và phim động vùng thắt lưng
- Chụp cắt lớp hay cộng hưởng từ cột sống thắt lưng
- Chụp CT scan
- Đo diện cơ đồ phát hiện và đánh giá tổn thương các rễ thần kinh
- Các xét nghiệm sinh hoá – tế bào: xét nghiệm công thức máu, máu lắng, sinh hoá máu và nước tiểu… thường được ít được chỉ định trong đau thắt lưng hông cấp trừ trường hợp nghi ngờ có phối hợp với bệnh viêm nhiễm hay bệnh hệ thống.
Điều trị đau thần kinh toạ như thế nào?
Bạn cần có chế độ nghỉ ngơi hợp lý, nghỉ ngơi tuyệt đối trong trường hợp nặng, nên nằm giường cứng, tránh nằm võng hay ngồi ghế xích đu. Tránh vận động mạnh như xoay người đột ngột, chạy nhảy, cúi gập người…
Ðiều trị bằng thuốc: các thuốc giảm đau, kháng viêm không steroid, dãn cơ và vitamine nhóm B liều cao kết hợp với axit folic.
Tùy theo nguyên nhân mà điều trị như trong nhiễm trùng dùng kháng sinh.
Vật lý trị liệu: tác động cơ học bằng cách kéo dãn cột sống, nắn cột sống, thể dục trị liệu, hồng ngoại…
Ðiều trị ngoại khoa: chỉ định phẫu thuật trong các trường hợp như liệt, hội chứng đuôi ngựa, hẹp ống sống thắt lưng, đau không thể chịu được mặc dù đã dùng thuốc giảm đau hoặc hay tái phát nhiều lần.
